Romantiek of pragmatisme?

Hij werkte er zo te zien via Twitter al een tijdje naartoe, Dick Veerman, en vandaag stelde hij dan uiteindelijk op Foodlog de vraag waarom het ging: bent u een Luddiet? De Luddisten (vaker, maar taalkundig niet geheel juist, "Luddieten" genoemd) waren aanhangers van Ned Ludd, een activist die vele vormen van vooruitgang tegennatuurlijk vond en trachtte tegen te houden.

Het is natuurlijk een ontzettend politiek incorrecte vraag in een tijd waarin onder foodies de roep om een terugkeer naar de basis steeds vaker gehoord wordt, omdat--zo wordt gezegd--de natuur het beste weet wat goed voor ons is. Volgens Veerman ben je zelfs een Luddist als je wilt dat je eten vers is en zelf klaargemaakt. Immers, de mens realiseert zich niet dat hij het zich, sinds hij stopte met jagen, dank zij steeds meer technologie kon veroorloven romanticus te worden. Daar sta je dan met je goede gedrag.

Er zit wat in, natuurlijk. Als we er allemaal op stonden ons eten nog precies zo te verwerven en te verwerken als vierhonderd jaar geleden, was onze planeet waarschijnlijk allang niet meer in staat al zijn inwoners te voeden. De vraag blijft natuurlijk of dat een probleem is dat je moet aanpakken door steeds meer hi-tech te brengen in de voedselproductie. Vermoedelijk is het antwoord alleen bevestigend omdat we feitelijk geen keus hebben. Die ruim zes miljard mensen zijn er nu éénmaal en je kunt ze niet wegwensen.

Tot zo ver dus. Maar om dan te gaan doen of hi-tech feitelijk het neusje van de zalm is en iedereen die het anders zou willen een sympathieke doch lichtjes simpele romanticus is, gaat mij persoonlijk wat ver. In zijn bijdrage haalt Veerman een aantal alinea's aan uit een artikel van Rachel Lauden, In Praise of Fast Food, waarop zijn bijdrage is gebaseerd. Daarin legt Lauden uit dat je met artisanale thuismethoden nooit zulke zacht smakende chocolade kunt produceren als er nu uit fabrieken komen en hoe liefhebbers van de zo modieuze Italiaanse keuken zwaar leunen op voorverpakte pasta en ingeblikte tomaten.

Wat de chocolade betreft, akkoord. Het zou misschien ontzettend tegenvallen als we de stap terug moesten zetten. Aan de andere kant gaat de technologie wel verder dan de door Lauden geschetste chocoladehemel: ze produceert ook de emmertjes onbeschrijfelijk smerige nepchocoladesaus die de modale Hollandse vreetschuur uit de Sligro haalt teneinde ze over middelmatig eveneens industrieel ijs te gieten en dit, voorzien van een toef slagroomachtigs uit een industriële spuitbus, aan u te serveren als Dame Blanche (het geluid dat u hoort, is Auguste Escoffier die zich in zijn graf omdraait).

Wat die pasta en die tomaten aangaat: ja, die pakjes zijn reuze handig. Maar als ik mensen te eten krijg, komt mijn pasta toch echt vers uit mijn eigen pastamolen, van deeg dat ik met eigen handen gekneed heb. Je bent er even mee bezig, maar de kwaliteit en smaak zijn echt van een totaal andere orde. En wat die tomaten betreft: jazeker zijn ingeblikte tomaten een zegen voor de mensheid--vooral omdat tomaten die rijp genoeg geplukt worden om de perfecte smaak te hebben, met geen mogelijkheid meer anders dan ingeblikt getransporteerd kunnen worden. Een paar tomatenplanten in een kasje brengen dezelfde fenomenale smaak echter binnen ieders bereik. Maar niet in de winter, nee. Ik zei al: het heeft voordelen. Hoewel er in de winter weer andere lekkere dingen zijn, natuurlijk.

Maar de vraag hoe hi-tech we ons voedsel willen raakt aan een belangrijker vraag die zowel Veerman als Lauden geheel buiten beschouwing laten: die in hoeverre wij onze eigen controle over de kwaliteit van ons voedsel verder uit handen willen geven en ons uit willen leveren aan een industriële sector die het in de eerste plaats te doen is om efficiëntie en niet zozeer om smaak. Waar dat toe leidt, zien we momenteel al: de supers die inmiddels het leeuwendeel van onze voedseldistributie in handen hebben, leveren groenten, fruit en vlees die het qua kwaliteit en smaak grandioos afleggen tegen wat met enige moeite nog via andere kanalen kan worden aangekocht. Hele families groenten en fruit verdwijnen uit beeld omdat de super en de voedingsindustrie ze niet lucratief genoeg vinden. En van wat er nog wel is, vinden we alleen nog de variëteiten waar het best aan te verdienen is. Wie even bij een paar van die ouderwetse, reactionaire boerderijwinkels langsfietst--die plekken waar ze nog aan die achterhaalde romantiek doen--weet daar alles van.

De techniek heeft ons veel goeds gebracht en heeft ook het nodige gedaan voor ons voedsel. We kunnen bijvoorbeeld koelen, invriezen en inblikken en er is geen foodie die daar niet regelmatig de vruchten van plukt, net zo min als hij graag zijn eigentijdse keuken weer zou willen inleveren en terug wil naar zijn granieten aanrechtblad met alleen maar een petroleumstelletje erop. Maar de hemel verhoede dat we alle traditionele, economisch minder interessante en derhalve romantische, waarden achter ons laten en ons geheel uitleveren aan een industrie die ons voedsel produceert volgens filosofieën waar wij niet noodzakelijk achter kunnen staan en volgens processen die wij niet meer kunnen dupliceren. Want dat is gegara ndeerd het moment dat het begrip "lekker" aan zijn uitsterven begint.

Dan maar een Luddist. Een pragmatische partiële Luddist, wel te verstaan.