Pleonasme?

Ik vermoed dat Nederland het enige land is waar je grote kans loopt margarine in de handen gestopt te krijgen als je naar boter vraagt. Dat heeft Unilever van ons land goed voor elkaar. En dan ook nog het verhaal de wereld in weten te krijgen dat boter (echte dus) ongezond is.

Om te voorkomen dat ze vetjes te eten krijgen die ze vies vinden, hebben veel Nederlanders hun toevlucht genomen tot het woord "roomboter", waarmee ze het echte spul onderscheiden van de surrogaatsmeersels. Dat woord wordt wel een beetje gezien als de schande van Nederland, want natuurlijk kun je je niet voorstellen dat in onze buurtalen zou worden gesproken van cream butter, Rahmbutter of beurre à la crème. En natuurlijk spreken wij liefhebbers van het betere eten liever ook niet van "roomboter" omdat we weten dat het een pleonasme is: alle boter is roomboter, want wat geen roomboter is is ook geen boter. Zo staat het zelfs in de Wikipedia.

Maar dat is allemaal onterecht, want roomboter is geen pleonasme--ook al is op dit moment de boter die we kopen in de praktijk allemaal roomboter. Maar kaasmakers weten dat het anders zit. Dat je van volle melk roomboter kunt maken, maar dat je van wei--een restproduct dat bij het kaasmaken overblijft nadat de wrongel, de belangrijkste grondstof voor kaas, is gewonnen--ook nog boter kunt maken. Ook wei bevat namelijk nog vet dat na verloop van tijd boven komt drijven. Dat vet kan eraf worden geschept en daarvan kan de zgn. weiboter worden gekarnd. Die boter heeft overigens een veel mindere smaak dan roomboter en wordt ook sneller ranzig. In vroeger tijden at het boerengezin deze boter dan ook meestal zelf op, tenzij ze in de stad werd verkocht aan wat de "smalle burgerij" werd genoemd. Het restproduct, de ontvette wei, werd aan het vee gevoerd.

Overigens is er heden ten dage ook nogal wat verschil tussen de ene en de andere roomboter. Het zou zelfs nog een stuk erger zijn dan ik in mijn stukje van begin vorig jaar meldde: veel industriële boter zou zelfs compleet uit elkaar gehaald en op het gewenste moment weer in elkaar gezet worden. Gevolg zou zijn dat er in deze boter melkpoeder aanwezig is, dat bij verhitting, hoe voorzichtig ook, steevast verbrandt. Mocht u zich dus nog afvragen hoe het toch komt dat dit in uw koekenpan altijd gebeurt, dan is dit vermoedelijk de oplossing van dat raadsel. Ik heb dit verhaal nog niet helemaal ondersteboven gekeerd, maar zodra ik meer weet, hoort u ook dat van me. Haal intussen maar eens lekker uw boter bij de boerderij en geniet van het verschil. En noem hem gerust roomboter, want dat is het dus.